Heel Nederland de lucht in

Een eerbetoon aan de vogel in de kunst

3 maanden, 6 locaties: een uniek gebeuren

In de voorzomer van 2016, het hoogseizoen voor vogels, zal de ware vogelaar zijn hart kunnen ophalen. Begin april start namelijk op 6 locaties tegelijkertijd de Kunstvogelmanifestatie ‘Heel Nederland de lucht in’. Als eerbetoon aan de vogel presenteren ruim 100 ‘vogelkunstenaars’ van naam hun door vogels geïnspireerde werken. 6 exposities, van Appingedam tot Middelburg via Nieuw Amsterdam, Schokland en Rotterdam. Het prachtige Slot Zeist is het middelpunt van dit unieke gebeuren. Nog nooit stond de vogel zo in de kijker. In schilderijen, grafiek, aquarellen en pastel, en in beelden van brons, steen en hout. Eenmaal besmet met het vogelvirus raak je als kunstenaar én als kunstliefhebber nooit meer uitgevogeld…

Nico de Haan

Nico de Haan

Er zijn twee soorten vogelliefhebbers. De vogelaar, die turend door zijn telescoop, zeldzame gasten waarneemt en noteert, die geluiden registreert, die opgewonden wordt bij het zien van de middelste bonte specht, een vlucht regenwulpen of de melodie van de nachtegaal. Hij blijft zijn passie trouw tot in de dood. Hij of zij staat vroeg op en hoort alles. Geen loslopende dagjesmensen verstoren het liefdesgekwetter. Nico de Haan is het grote voorbeeld en daarmee de ambassadeur van de vogelbescherming. Maar ook in koninklijke kringen zijn ze te vinden, vooraanstaande vogellaars als Pieter van Vollenhove. En wat te denken van de Baardmannetjes Nico de Haan en Hans Dorresteijn van MAX, die bij dag en ontij rondzwerven in ondoordringbare natuurgebieden. Alles in geuren en kleuren geregistreerd door het radio en TV programma Vroege Vogels.

Een ander soort vogelliefhebber/kunstminnaar, kijkt -ook!- naar de kunstzinnige verbeelding van vogels. Deze vogelvriend staat niet in de ochtend voor dag en dauw op om vogels in levenden lijve te zien en te horen. Het gaat hem of haar niet om afbeeldingen van vogels, zoals je die in vogelgidsen aantreft, maar om ver-beeldingen naar de werkelijkheid, met een eigen handschrift, een stylering, een hoogstpersoonlijke touch. De grote vogeltekenaar en schilder Henk Slijper tekende en schilderde heel anders in zijn vrije werk dan in het werk wat hij voor de vogelgidsen maakte. De vogelkijker in de kunst mag de beleving van de kunstenaar mee-ervaren, de kunstenaar die probeert het wezen van die vogel te vangen in verf, inkt, brons, klei of glas. Met een typerende houding, de reflectie van het licht op veren, de blik. Een portret van de vogel als individu.

Bert Denneman, Overtijen

Bert Denneman, Overtijen

Omwille van het beeld veroorlooft de kunstenaar zich vrijheden, gaat verder dan de werkelijkheid. De ultieme vrijheid van de verbeelding is de mythische vogel. Deze heeft niet bestaande vormen aangenomen, zoals de Sirenen, zangvogels met vrouwenhoofd en ontblote borsten, die Odysseus wilden verleiden en hem met verleidelijk gezang in het verderf wilden storten. De Stymphalische vogels, monsterachtige, levensgrote vogels, die mensen doodden, mochten er ook zijn. Hercules verjoeg ze met hulp van de godin Athene.

Peter Vos, Young bird in bush

Peter Vos, Young bird in bush

In onze tijd creëerde Peter Vos, een van de meest fantasierijke kunstenaars en ook een zeer begaafd vogeltekenaar, de meest wonderbaarlijke fabelvogels.

Aan vogels worden allerlei menselijke eigenaardigheden toegedicht. Door de hele kunstgeschiedenis vertolken afbeeldingen van vogels menselijke eigenschappen. De uil betekent soms de domheid zelve. Zie afbeeldingen van Jeroen Bosch en Jan Steen. In de oudheid is de uil de begeleider van de godin Athene en symboliseert hij juist wijsheid. In wapens en vlaggen speelt de mythische adelaar een belangrijke rol. De adelaar is de metgezel van de oppergod Zeus en het symbool van Johannes de evangelist.

In de literatuur kom je vaak vogels tegen. Schrijvers als Midas Dekkers, Hans Dorrestijn, Maarten ’t Hart, Koos van Zomeren, Simon Vestdijk en Kees Moeliker weten er raad mee. In het gedicht The Raven van Edgar Allen Poe wordt de raaf het hoofdonderwerp. Om bij de raaf te blijven; Georg Trakl schreef een indringend gedicht Die Raben. Han van Hagen, één van de initiatiefnemers van deze manifestatie, maakte naar aanleiding van dit gedicht een cassette met vier etsen van raven.
Ook uit de muziek is de vogel niet weg te denken. In klassieke muziek klinkt de vogel door bij Jannequin, Rameau, Mozart, Schubert en Messiaen en tal van anderen. Vogels spreken tot de verbeelding.

Zoals Ellen ten Damme zich laat zich begeleiden door haar ekster Arie, heeft menigeen in zijn of haar jeugd een kauwtje op de schouder gehad of een jonge vogel met een spuitje eten gevoerd om hem te redden. En wat is nou een heks zonder kraai? Het gesjilp van een mus is een must voor het goede leven. Vogels symboliseren de ultieme vrijheid en verlangen naar het onbestemde, naar verre oorden, de horizon voorbij.
Over vogels raak je nooit uitgepraat. Op vogels raak je nooit uitgekeken. Een wereld zonder vogels is ondenkbaar. Daarom steunt Vogelbescherming Nederland deze landelijke tentoonstelling.

Rob Møhlmann, Dode lijster met kopje naar links

Rob Møhlmann, Dode lijster met kopje naar links

menu

Pin It on Pinterest

Share This